Ở tầng một ngôi nhà sàn trong Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, bên góc phải hành lang phía trước có một chiếc bể kính nuôi cá cảnh Chiếc bể này ở đây là theo yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh Theo tư liệu của Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, trước khi thiết kế ngôi nhà sàn gỗ của Bác tại Phủ Chủ tịch (tầng trên có hai phòng, một phòng Bác dùng làm việc, một phòng nghỉ Còn tầng dưới là nơi họp và tiếp khách), Bác có ý kiến Vâng lời Bác, các đồng chí được giao nhiệm vụ đã thiết kế hàng ghế đó Mỗi lần các cháu thiếu nhi đến đều quây quần bên Khách của Bác có nhiều, có lúc Bác phải tiếp đông các cháu, vì vậy các chú thiết kế cho Bác một bệ xi măng bao quanh
Bác và được được chia bánh kẹo Rồi Người còn nói với đồng chí giúp việc: “Chú xem, khách “tí hon” của Bác khá nhiều, để các cháu vui thì phải có cảnh cho các cháu xem, chú gắng kiếm một cái bể về nuôi cá vàng làm cảnh cho các cháu” Đồng chí Vũ Kỳ - thư ký riêng của Bác cũng kể: “Ổ đời như nhà sàn, Bác cho làm thêm những bệ xi măng trên có lát như những chiếc ghế để khi các cháu vào gặp Bác có chỗ ngồi” Bác còn đặt bể cá vàng cạnh nhà để tiếp các “vị khách tí hon”
Thực hiện mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Cù Văn Chước - lúc đó là Trưởng phòng Hành chính - Tổng hợp Văn phòng Phủ Chủ tịch đã cùng đồng chí Ninh (là cán bộ bảo vệ của Văn phòng Phủ Chủ tịch, có biệt danh là Ninh “già”) đã đi mua bể nuôi cá cảnh Lúc đầu hai đồng chí ra chợ Đồng Xuân để mua nhưng thấy giá đắt quá (250 đồng tiền thời đó), nên đã không mua mà về gửi yêu cầu Văn phòng Phủ Thủ tướng đặt làm (Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh, mọi nhu cầu về văn phòng phẩm, các đồ dùng cần cho sinh hoạt và công tác của Văn phòng Phủ Chủ tịch đều do Văn phòng Phủ Thủ tướng cung cấp)
Trước yêu cầu của Văn phòng Phủ Chủ tịch, Văn phòng Phủ Thủ tướng đã làm bể cá cảnh tại nhà ông Cát Xương ở số 69B phố Hàng Thiếc - Hà Nội Bể làm xong, Văn phòng Phủ Thủ tướng lấy về rồi giao lại cho Văn phòng Phủ Chủ tịch Khi đưa bể cá về, đồng chí Cù Văn Chước đã đi nhận 3 con cá vàng ở Công ty Công viên về thả Theo đồng chí Chước, cá vàng lúc đó do Công ty Công viên đi tham quan triển lãm ở Trung Quốc đưa về nhân giống mà có
Bể cá được đặt ở góc phải phía trước nhà sàn, trên một chiếc bàn gỗ Theo đồng chí Nguyễn Văn Đoàn, nguyên là cán bộ bảo vệ Bác Hồ, nguyên Trưởng Ban di tích Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh, nguyên Đảng ủy viên Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch kể lại: Chiếc bàn để kê bể cá cảnh là do ông Dương - thợ mộc của Văn phòng Phủ Thủ tướng đóng Ông Dương cũng là người đóng chiếc hộp gỗ chắn gió cho cá
Bể nuôi cá cảnh có hình chữ nhật, được ghép bằng 5 tấm kính suốt Khối kính này được đặt trong khung sắt để bảo vệ Tiết diện sắt làm khung là 2,5cm Các đường nối của các tấm kính được ba ma tít vừa để gắn kết các tấm kính, vừa để nước trong bể không bị rò rỉ ra ngoài Riêng tấm kính đáy bể có lánh xi măng Bể cá có chiều dài 82,8cm, rộng 25cm và chiều cao 36,1cm Cùng với chiếc bể nuôi cá cảnh này còn có một hộp gỗ chắn gió Hộp gỗ này làm bằng gỗ dán, hình khối hộp chữ nhật, có 5 mặt và có thể tích 86 x 29 x 38cm Mặt trên có 6 lỗ tròn để thông hơi Chiều cao của hộp đủ để treo một bóng đèn tròn để sưởi ấm cho cá trong những ngày rét đậm Hộp gỗ để chắn gió và bóng đèn để sưởi cho cá đều được làm và chuẩn bị sẵn theo yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt cho các cháu thiếu niên và nhi đồng Với Người, thiếu niên, nhi đồng là mầm non của Tổ quốc, là “búp trên cành”, là “mùa xuân của xã hội”, mà xã hội phải nâng niu, che chở, chăm sóc để chúng được nở hoa, kết trái, tỏa hương cho đời Hết lòng thương yêu và ân cần dạy bảo thiếu nhi, Bác Hồ rất tin tưởng xác định trách nhiệm trọng đại của thiếu nhi đối với tương lai đất nước Trong Thư gửi các học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa, Người đã viết: “… Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em…”
Ngày 1-6-1969, nhân dịp kỷ niệm ngày Quốc tế Thiếu nhi, Người đã có bài báo cuối cùng cho các cháu đăng báo Nhân Dân với nhan đề “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng” ký bút danh C.B, trong đó Người khẳng định: “Chăm sóc và giáo dục các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ”, và kêu gọi “Vì tương lai con em ta, dân tộc ta, mọi người, mọi ngành phải có quyết tâm chăm sóc, giáo dục các cháu bé cho tốt” Trong bản Di chúc để lại trước lúc đi xa, Người không quên gửi lại “muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng”
Trong những ngày sống và làm việc tại Khu Phủ Chủ tịch (1954 - 1969), mặc dù bận rộn với biết bao công việc nhưng vào những ngày Tết Trung thu, ngày Quốc tế Thiếu nhi, Tết Nguyên đán Chủ tịch Hồ Chí Minh thường đón các cháu thiếu niên và nhi đồng vui chơi, cắm trại Người nói: “Sau này khi đất nước có điều kiện, nơi có tiếp khách đoàng hoàng thì Phủ Chủ tịch sẽ là nơi vui chơi của các cháu”
Chủ tịch Hồ Chí Minh xem cá cảnh cùng các đồng chí và khách quốc tế tại Nhà sàn Phủ Chủ tịch.
Tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho các cháu thiếu niên và nhi đồng là thể hiện từ khi có chiếc bể cá vàng, hằng ngày, sau giờ làm việc, Bác thường cho cá vàng ăn Người để dành những mẩu bánh mỳ làm thức ăn cho cá Được Người chăm sóc, ba con cá vàng ngày một lớn và phát triển Mỗi khi đón các cháu vui chơi, thấy các cháu xúm xít xem cá trong bể tung tăng bơi lội, Bác Hồ rất vui Mùa đông, trời lạnh, Người góp ý phải giữ nhiệt độ đủ ấm cho cá, nên làm một chiếc nắp đậy bể cá để bảo đảm độ ẩm cho cá Vì vậy, các đồng chí cán bộ Văn phòng Phủ Chủ tịch đã làm hộp gỗ chắn gió cho cá trong những ngày đêm đông gió lạnh Những ngày rét đậm, trên hộp gỗ còn được treo đèn để sưởi cho cá ấm
Trong dịp tổ chức gặp gỡ các dùng sĩ diệt Mỹ, chị Hồ Thị Thu đã được gặp Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch Chị kể: “Ba lần được vào gặp Bác nhưng hai lần đầu chị cùng các dũng sĩ diệt Mỹ khác như Ngô Nổi, anh Võ Hưởng, anh Nguyễn Văn Hòa (tức Cu Theo)... chỉ mải ngắm Bác, nghe Bác nói Nhiều khi quên cả trả lời những câu hỏi của Bác, nên không chú ý lắm đến bể cá hoặc xem cá cảnh Chỉ đến lần thứ ba vào ngày 13-2-1969, được vào Phủ Chủ tịch để cùng Bác đón tiếp đoàn đại biểu Hội hữu nghị Cuba - Việt Nam do bà Menba Héc-nan-đê - Chủ tịch Ủy ban đoàn kết với Việt Nam dẫn đầu sang thăm Việt Nam và do được vào chỗ Bác sớm, Đoàn đại biểu Cuba lại vào muộn nên không có nhiều thời gian, cả đoàn đi tham quan nơi ở của Bác, lán ấy mới có dịp xúm quanh bể cá ở tầng một nhà sàn, ngắm 3 con cá vàng rất đẹp bơi lội trong bể”
Chiếc bể nuôi cá cảnh là một hiện vật minh chứng cho tấm lòng yêu thương sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho các cháu thiếu niên và nhi đồng Tấm lòng đó còn được minh chứng bằng nhiều hiện vật khác hiện đang trưng bày ở nhà sàn như những cuốn sách “Việc nhỏ nghĩa lớn” do Người trực tiếp chỉ đạo thực hiện từ việc tìm bài, biên tập, xuất bản Người cho rằng những việc nhỏ như yêu thương, giúp bạn, vượt khó trong học tập, nhặt được của rơi trả lại người đánh mất, dũng cảm cứu bạn khi gặp nạn, giúp đỡ người già cả... là những việc làm tuy nhỏ nhoi nhưng có ý nghĩa lớn lao Người nói: “Xã hội ta văn minh, văn minh từ những việc làm của các cháu bé như thế”
Từ năm 1958 đến năm 1969, chiếc bể nuôi cá cảnh đã được tu sửa đôi lần do bong ma tít, kính bị nứt... Mỗi lần như vậy, đồng chí Cù Văn Chước thường đem ra nhà ông Cát Xương để sửa Con cá vàng trong quá trình nuôi có vấn đề gì cũng vẫn do Công ty Công viên chịu trách nhiệm
Bác Hồ đã đi xa, nhưng khách tham quan, nhất là các cháu thiếu niên và nhi đồng mỗi khi đến thăm ngôi nhà sàn vẫn thấy một chiếc bể thả cá cảnh, được nghe giới thiệu về nó, càng thấu hiểu hơn tấm lòng yêu thương vô bờ bến của Người dành cho các cháu thiếu niên, nhi đồng Những tình cảm đó vẫn luôn và mãi mãi đọng lại trong lòng các em thiếu niên, nhi đồng cả nước, là di sản văn hóa tinh thần vô giá mà Người để lại cho toàn Đảng, toàn dân và của thế hệ trẻ nước ta Các thế hệ thiếu nhi Việt Nam vẫn luôn cất cao lời hát: “Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh/Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên, nhi đồng...”.
Nguồn: Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Chuyện kể về Bác Hồ qua các tài liệu và hiện vật (Xuất bản lần thứ hai), Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự Thật, 2020.