Khởi nguồn lý tưởng: Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương
Ngược dòng lịch sử về tháng 3 năm 1931, tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 2, một tổ chức thanh niên mang lý tưởng Cộng sản đã chính thức được khai sinh. Với tên gọi Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương, tổ chức đã khẳng định bản chất giai cấp công nhân và mục tiêu chiến đấu vì độc lập, tự do ngay từ những ngày đầu. Đây là giai đoạn đặt nền móng, tập hợp những thanh niên ưu tú nhất vào hàng ngũ cách mạng dưới sự dẫn dắt trực tiếp của Bác Hồ và Đảng.
Chuyển mình vì dân chủ: Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương
Đến tháng 7 năm 1936, trước sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và sự lớn mạnh của Mặt trận Nhân dân Pháp, Đảng ta đã quyết định chuyển hướng chiến lược. Tên gọi Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương ra đời nhằm mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp mọi tầng lớp thanh niên không phân biệt giai cấp, tôn giáo vào cuộc đấu tranh chung đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình. Đây là một bước đi linh hoạt để tổ chức Đoàn có thể hoạt động công khai và bán công khai, tạo nên một cao trào cách mạng rộng khắp.
Ngọn cờ phản đế: Đoàn Thanh niên Phản đế Đông Dương
Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ vào năm 1939, phát xít và đế quốc siết chặt ách thống trị, nhiệm vụ đấu tranh dân chủ không còn phù hợp. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (tháng 11/1939), tổ chức Đoàn đã mang tên Đoàn Thanh niên Phản đế Đông Dương. Việc đổi tên này thể hiện quyết tâm sắt đá của tuổi trẻ: gạt bỏ mọi rào cản để tập trung vào mục tiêu duy nhất là đánh đổ đế quốc và phát xít, giải phóng dân tộc khỏi xiềng xích nô lệ.
Quyết tâm cứu quốc: Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam
Tháng 5 năm 1941, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 tại Pác Bó đã thành lập Mặt trận Việt Minh, và Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam trở thành thành viên nòng cốt. Trong giai đoạn này, chữ "Cứu quốc" được đặt lên trên hết, thôi thúc hàng triệu thanh niên sẵn sàng hy sinh xương máu cho cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám và sau đó là 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp trường kỳ.
Xây dựng và kiến thiết: Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy, miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng Chủ nghĩa Xã hội, trong khi miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh thống nhất. Để thống nhất với tên gọi của Đảng (lúc đó là Đảng Lao động Việt Nam), vào tháng 10 năm 1956, tổ chức chính thức mang tên Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam. Tên gọi này khẳng định tinh thần hăng say lao động, kiến thiết quê hương và vai trò hậu phương vững chắc cho tiền tuyến miền Nam.
Vinh dự mang tên Bác: Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh
Biến đau thương thành hành động cách mạng sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, vào tháng 2 năm 1970, Đảng đã ban nghị quyết cho phép Đoàn được mang tên Người. Tên gọi Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh là sự tri ân sâu sắc, đồng thời là lời thề nguyền của tuổi trẻ cả nước sẽ mãi mãi đi theo con đường và lý tưởng mà Bác đã vạch ra, quyết tâm "đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào".
Kỷ nguyên thống nhất: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất và bước vào kỷ nguyên mới, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV (tháng 12/1976), tổ chức Đoàn đã được đổi tên thành Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Đây là tên gọi chính thức cho đến ngày nay, khẳng định mục tiêu cuối cùng của thanh niên Việt Nam là xây dựng thành công Chủ nghĩa Xã hội và Chủ nghĩa Cộng sản, xứng đáng với niềm tin cậy tuyệt đối của Đảng và Nhân dân.