Đoạt sáo Chương Dương độ,
Cầm hồ Hàm Tử quan.
Thái bình tu trí lực,
Vạn cổ thử giang san.
Bảy trăm ba mươi mốt năm đã trôi qua kể từ ngày tác giả của những vần thơ này, Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải, trở về với cõi vĩnh hằng. Trong hơn bảy thế kỷ ấy, hai câu đầu đã trở thành niềm tự hào khắc cốt ghi tâm của dân tộc, là bản hùng ca của những chiến công vang dội
Bản hùng ca đó được viết nên bởi một cuộc đời phi thường, gắn liền với những sự kiện trọng đại nhất của vương triều. Sinh ra là con trai của vua Trần Thái Tông, ông sớm được định sẵn cho những trọng trách lớn. Với tài năng vượt trội, ông nhanh chóng được giao những chức vụ cao nhất: năm 20 tuổi làm Thái úy, đến năm 1271 đã là Tướng quốc thái úy, đứng đầu mọi việc chính sự.
Trần Quang Khải vị Thượng tướng trong Kháng chiến chống Nguyên-Mông (1285)
Khi đại quân Nguyên-Mông tràn sang lần thứ hai, vận mệnh quốc gia ngàn cân treo sợi tóc. Chính trong thời khắc hiểm nghèo này, tài năng của Trần Quang Khải đã tỏa sáng rực rỡ. Ông được vua Trần Nhân Tông phong làm Thượng tướng Thái sư, giao trọng trách trấn giữ vùng Thanh Hóa - Nghệ An, hậu phương chiến lược của cả nước. Khi quân giặc do Toa Đô chỉ huy từ phía Nam đánh ra, ông đã lãnh đạo quân đội phòng ngự kiên cường, chặn đứng bước tiến của địch, bảo toàn lực lượng và chờ đợi thời cơ phản công.
Thời cơ đến, chính ông là người cầm quân làm nên những chiến thắng quyết định, làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh. Ông chỉ huy cuộc tấn công thần tốc vào đồn giặc ở bến Chương Dương, đánh tan hạm đội thuyền của chúng ngay cửa ngõ kinh thành. Thừa thắng xông lên, ông phối hợp với các cánh quân khác đại phá quân Nguyên ở Hàm Tử, bắt sống vô số quân thù. Hai trận đánh long trời lở đất này đã quét sạch bóng giặc khỏi Thăng Long, buộc chủ soái Thoát Hoan phải bỏ thành tháo chạy. "Đoạt sáo Chương Dương độ, Cầm hồ Hàm Tử quan" chính là sự ghi lại chân thực và hào hùng nhất về sự kiện lẫy lừng này.
Trần Quang Khải người kiến tạo hòa bình
Chiến tranh kết thúc, Trần Quang Khải lại trở về với vai trò của một vị Tướng quốc, một nhà chính trị hàng đầu. Ông tiếp tục ở ngôi Thái sư, cùng vua lo toan việc nước, hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng lại quê hương. Công lao của ông được triều đình ghi nhận bậc nhất, chỉ sau Hưng Đạo Vương. Vua Trần Thánh Tông đã phải ban tặng ông bài thơ với những lời ca ngợi bất hủ: "Nhất đại công danh thiên hạ hữu, Lưỡng triều trung hiếu thế gian vô" (Công danh một thuở còn bao kẻ, Trung hiếu hai triều chỉ một ông). Lời khen đó đã gói trọn cả sự nghiệp của một người bề tôi trung hiếu hiếm có.
Không chỉ là một nhà quân sự - chính trị, ông còn là một nhà thơ tài hoa, để lại cho đời sau tập thơ "Lạc Đạo tập" chứa đựng tâm tư và trí tuệ của mình.
Ngày 26 tháng 7 năm 1294, Chiêu Minh Đại vương qua đời, khép lại một cuộc đời tận hiến. Nhưng di sản của ông là bất tử. Tên ông được đặt cho đường phố, trường học; hình tượng ông được tạc tượng thờ phụng ở nhiều nơi. Ông đã trở thành một biểu tượng vĩnh hằng cho tài năng, lòng trung nghĩa và tinh thần cống hiến vì non sông vạn cổ.
Tiếp bước cha anh
Từ những trang sử oai hùng của dân tộc đến từng nhịp sống thường ngày dưới mái trường thân yêu, tinh thần và hình ảnh Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải luôn là nguồn động lực mạnh mẽ thôi thúc thầy và trò Trường THCS Trần Quang Khải không ngừng vươn lên. Danh xưng mà nhà trường vinh dự mang theo nhắc nhớ từng học sinh, giáo viên phải nỗ lực học tập, tu dưỡng đạo đức, tích lũy tri thức và rèn luyện bản lĩnh, phẩm chất để xứng đáng với di sản tinh thần to lớn mà Đại vương đã để lại. Mỗi thành quả nhỏ bé hôm nay chính là sự tiếp nối của truyền thống hào hùng, là sự nối dài của lòng trung hiếu, tinh thần vượt khó và ý chí phụng sự vì cộng đồng. Ngày tưởng niệm, tập thể nhà trường không chỉ bày tỏ lòng biết ơn mà còn gửi gắm quyết tâm giữ gìn, phát huy giá trị ấy, để tên tuổi Chiêu Minh Đại vương mãi sáng soi, dẫn dắt các thế hệ học sinh trên con đường chinh phục tri thức và dựng xây tương lai đất nước.